Sfera zadań publicznych, o której mowa w ustawie, obejmuje zadania w zakresie:

• pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób;
• działalności charytatywnej;
• podtrzymywania tradycji narodowej, pielęgnowania polskości oraz rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej;
• działalności na rzecz mniejszości narodowych;
• ochrony i promocji zdrowia;
• działania na rzecz osób niepełnosprawnych;
• promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy;
• upowszechniania i ochrony praw kobiet oraz działalność na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn;
• działalności wspomagającej rozwój gospodarczy, w tym rozwój przedsiębiorczości;
• kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i tradycji;
• działalności wspomagającej rozwój wspólnot i społeczności lokalnych;
• nauki, edukacji, oświaty i wychowania;
• krajoznawstwa oraz wypoczynku dzieci i młodzieży;
• upowszechniania kultury fizycznej i sportu;
• ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego;
• porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz przeciwdziałania patologiom społecznym;
• upowszechniania wiedzy i umiejętności na rzecz obronności państwa;
• upowszechniania i ochrony wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich,
  
• a także działań wspomagających rozwój demokracji;
• ratownictwa i ochrony ludności;
• pomocy ofiarom katastrof, klęsk żywiołowych, konfliktów zbrojnych i wojen w kraju i za granicą;
• upowszechniania i ochrony praw konsumentów;
• działań na rzecz integracji europejskiej oraz rozwijania kontaktów i współpracy między społeczeństwami;
• promocji i organizacji wolontariatu;
• działalności wspomagającej technicznie, szkoleniowo, informacyjnie lub finansowo organizacje pozarządowe oraz podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3, w zakresie określonym w pkt. 1-23.

Kto może być wolontariuszem?

Wedle ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 roku, wolontariuszem może każda osoba fizyczna, która posiada kwalifikacje i spełniania wymagania odpowiadające rodzajowi wykonywanych świadczeń, jeżeli takie wymagania wynikają z innych przepisów.

Prawa i obowiązki wolontariusza:

Wolontariusz ma prawo do:

• zawarcia porozumienia ( powyżej 30 dni musi być pisemne);
• pisemnego zaświadczenia oraz opinii;
• ubezpieczenia NNW. Jeśli jego świadczenie trwa nie dłużej niż 30 dni lub jest zawarte na czas nieokreślony, ubezpieczenie NNW opłaca korzystający. Powyżej 30 dni obowiązek przejmuje na siebie państwo;
• zwrotu kosztów podróży i delegacji służbowych na takich samych zasadach jak pracownicy etatowi. (wolontariusz może zwolnić organizację z tego obowiązku pisemnie);
• informacji o ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa;
• odpowiednich świadczeń i pokrycia innych kosztów w przypadku wydelegowania wolontariusza za granicę.

Ustawa "otwiera" także inne możliwości dla wolontariuszy. Ich realizacja jednak zależy wyłącznie od dobrej woli instytucji korzystającej ze świadczeń ochotnik. Wśród nich można wymienić:

• możliwość opłacenia ubezpieczenia zdrowotnego, ale tylko w przypadku, gdy wolontariusz z żadnego innego tytułu nie ma prawa do świadczeń zdrowotnych
• organizacja może zwrócić wolontariuszowi, inne niż delegacja służbowa, koszty poniesione w związku z wykonywanym świadczeniem
• organizacja może pokrywać koszty szkoleń wolontariuszy związane z rodzajem świadczeń opisanych w porozumieniu.

Wolontariusz powinien być informowany o swoich prawach i obowiązkach

Obowiązki wolontariusza

Ustawa nie nakłada na wolontariusza szczególnych obowiązków. Jedynie w art 43 jest mowa o tym, że "wolontariusz powinien posiadać kwalifikacje i spełniać wymagania odpowiednie do rodzaju i zakresu wykonywanych świadczeń", jeżeli konieczność takich wymagań wynika z innych przepisów. Wolontariusz, który przychodzi do szpitala i organizuje dzieciom czas wolny, nie jest, więc zobowiązany do posiadania specjalnych kwalifikacji. Jeśli natomiast przychodzi do szpitala i wykonuje czynności medyczne (np. zastrzyki, zmiana opatrunków), wtedy powinien posiadać kwalifikacje zgodne z przepisami dotyczącymi opieki zdrowotnej.

Obowiązki organizacji

• Organizacja musi zawrzeć z wolontariuszem porozumienie. (art. 44)
• Korzystający ze świadczeń wolontariusza, na jego prośbę musi wydać pisemne zaświadczenie o wykonywanym świadczeniu i jego zakresie oraz opinię na temat jego wykonania.( art. 44)
• Jeśli świadczenie wolontariusza trwa krócej niż 30 dni, ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW) opłaca korzystający. W przypadku porozumienia na czas określony powyżej 30 dni obowiązek wynikający z tego ubezpieczenia przejmuje na siebie państwo. Organizacja nie ponosi żadnych kosztów.
• Instytucja powinna zwrócić wolontariuszowi koszty podróży i delegacji służbowych na takich samych zasadach jak pracownikom etatowym. Ustawa daje jednak wolontariuszowi prawo zwolnienia organizacji z obowiązku zwrotu ww. kosztów. Zwolnienie to musi zostać sporządzone na piśmie. (art. 45 pkt 1.3 i 4)
• Korzystający ma obowiązek poinformowania wolontariusza o ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa związanym z wykonywanym świadczeniem oraz musi mu zapewnić warunki wykonywania świadczenia zgodnie z przepisami bhp, np. należy mu zapewnić odzież ochronną (art. 45 pkt 1.1 i 1.2)
• Organizacja jest zobowiązana do informowania ochotnika o jego prawach i obowiązkach. Ustawa nie określa formy przekazywania tych informacji. Z pewnością warto, aby informacje o prawach i obowiązkach wolontariuszy były wywieszone w dostępnym miejscu. (art. 47)

Porozumienie o współpracy

W porozumieniu musi zostać określony czas, zakres i sposób wykonania świadczenia oraz trzeba w nim uwzględnić postanowienie o możliwości jego rozwiązania. (art. 44)

Warto pamiętać, że porozumienie to ma charakter umowy cywilnoprawnej, a świadczenie wolontariusza nie jest świadczeniem pracy, a świadczeniem odpowiadającym świadczeniu pracy - w ustawie nie użyto słowa praca, ale słowo świadczenie. W zakresie spraw nieuregulowanych w ustawie, obowiązują przepisy Kodeksu cywilnego.

Polecane strony o wolontariacie:

www.wolontariat.org.pl

www.wolontariat.ngo.pl

www.mlodzi.wroclaw.pl

www.wolontariat.edu.pl

Podstawy prawne

• Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r. (Dz. U. Nr 96poz. 873).
• Ustawa z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 Nr 64, poz. 414 ze zm.);
• Ustawa o Zakładach Opieki Zdrowotnej z dnia 30 sierpnia 1991r. (Dz. U. Nr 91, poz.408);
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 1999r. w sprawie zlecania przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych organizacjom pozarządowym oraz jednostkom samorządu terytorialnego zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej;
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 września 2000r. w sprawie zasad, na których wolontariusze mogą podjąć pracę w placówkach opiekuńczo - wychowawczych udzielających pomocy dzieciom częściowo lub całkowicie pozbawionym rodziców (Dz. U. nr 80, poz. 900);
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 czerwca 2000r. w sprawie szczegółowych zasad i form współdziałania administracji publicznej z innymi podmiotami oraz wzorów ofert, umów i sprawozdań z realizacji zadań pomocy społecznej;
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 11 grudnia 2002r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym w publicznych poradniach specjalistycznych (Dz. U. z 2003r. Nr 5, poz. 46).